Yết Kiêu

Thế kỷ mười ba, đế quốc Mông Cổ đã chinh phục cả một thế giới — từ Trung Hoa tới tận rìa châu Âu. Rồi những đoàn chiến thuyền của chúng tiến vào sông ngòi Việt Nam.

Nhưng truyền thuyết kể rằng có một người đã đánh chìm chiến thuyền của chúng. Một mình. Từ dưới lòng sông.

Người ấy tên là Yết Kiêu.

Chuyện kể rằng ở làng Hạ Bì ven sông có một chàng trai nghèo tên là Phạm Hữu Thế. Quanh năm chàng đánh cá, kiếm củi, chỉ đủ sống qua ngày.

Một buổi chiều, đang gánh củi về, chàng thấy hai con trâu khổng lồ húc nhau trên bờ sông. Sừng chạm nhau vang như sấm. Mặt đất rung chuyển.

Người khác hẳn đã bỏ chạy. Chàng thì không. Chàng vung đòn gánh — bổ thẳng xuống giữa hai cặp sừng.

Hai con trâu lao xuống sông rồi biến mất. Trên bãi cát còn lại một viên ngọc sáng lấp lánh. Thì ra đó là trâu thần.

Có chuyện kể rằng chàng đã nuốt viên ngọc ấy. Từ hôm đó, nước với chàng chẳng khác gì không khí. Chàng có thể ở dưới đáy sông nhiều ngày, đi lại như trên cạn, và nhìn rõ mọi thứ trong làn nước đục.

Người ta gọi chàng là Yết Kiêu — theo tên một loài cá lớn ngoài biển khơi.

Đó là thời nhà Trần. Đế quốc Mông Cổ của Hốt Tất Liệt đòi Đại Việt phải thần phục. Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo cho người đi khắp nơi tìm người tài.

Yết Kiêu đến xin phục vụ. Cùng với Dã Tượng, người giỏi điều khiển voi nhất nước, chàng trở thành gia tướng thân tín nhất của Hưng Đạo.

Năm 1285, quân Nguyên – Mông tràn xuống phía nam. Bộ binh. Kỵ binh. Và hết đoàn chiến thuyền này đến đoàn chiến thuyền khác, phủ kín mặt sông từ bờ này sang bờ kia.

Giặc quá mạnh. Quân ta phải rút lui. Giữa đêm hỗn loạn, nhiều người bỏ chạy, chỉ còn một nhúm theo Hưng Đạo ra đến bờ sông. Thủy quân không còn. Hưng Đạo tính đường trốn qua núi. Nhưng Dã Tượng lắc đầu.

Yết Kiêu chưa thấy Đại vương thì quyết không bao giờ bỏ thuyền mà đi.

Và kia, trong màn sương đêm, Yết Kiêu vẫn đứng bên thuyền. Chờ đợi. Chàng không hề rời đi một bước.

Sử cũ chép lại đúng khoảnh khắc ấy. Về sau, người ta ví Yết Kiêu và Dã Tượng như lông cánh của chim hồng: chim bay được cao là nhờ có chúng.

Rồi Việt Nam phản công. Đêm này qua đêm khác, Yết Kiêu lặng lẽ lặn xuống sông, tay cầm chiếc dùi sắt.

Chàng bơi xuống dưới chiến thuyền giặc, khoan hơn hai mươi lỗ trên mỗi thân thuyền. Mỗi lỗ chàng nhét một nút giẻ — tất cả buộc vào cùng một sợi dây. Rồi sang thuyền khác. Rồi thuyền khác nữa.

Gần sáng, chàng giật mạnh sợi dây. Mọi nút giẻ bung ra cùng lúc. Tương truyền chỉ trong một đêm, hàng chục chiến thuyền giặc chìm xuống đáy sông. Mà chẳng ai nhìn thấy kẻ thù.

Có lần, lính giặc phát hiện chàng trên bờ sông. Chúng lùng sục khắp nơi. Yết Kiêu nằm im trong một bụi cây rậm, gần như không thở.

Một tên lính đâm gươm vào bụi cây. Lưỡi gươm xuyên thẳng qua đùi Yết Kiêu. Chàng nghiến chặt răng — không kêu một tiếng.

Khi lưỡi gươm rút ra, chàng lấy tay chùi sạch máu trên lưỡi gươm để tên lính không nhận ra gì. Chúng bỏ đi. Và ngay đêm ấy, Yết Kiêu lại xuống sông.

Năm 1288, quân Mông Cổ lại kéo sang. Lần này, Hưng Đạo giăng bẫy trên sông Bạch Đằng: hàng nghìn cọc gỗ vót nhọn, bịt sắt, giấu dưới mặt nước.

Nước triều rút. Cả hạm đội giặc mắc trên rừng cọc — nghiêng ngả, vỡ tan. Và quân Đại Việt từ hai bên bờ ào ra.

Truyền thuyết kể rằng giữa trận đánh ấy, Yết Kiêu và đội thợ lặn của chàng vẫn ở dưới nước, đánh chìm thuyền giặc đến chiếc cuối cùng. Hạm đội Mông Cổ bị tiêu diệt. Và quân Mông Cổ không bao giờ xâm lược Việt Nam thêm lần nào nữa.

Ngày nay, ở quê hương ông — nay thuộc thành phố Hải Phòng — đền Quát đã thờ Yết Kiêu hơn bảy trăm năm. Năm nào lễ hội đền cũng có đua thuyền trên sông. Và xã quê ông giờ mang chính tên ông: Yết Kiêu.

Lịch sử ghi nhớ chiến thắng. Truyền thuyết ghi nhớ con người: một chàng dân chài nghèo, viên ngọc của trâu thần, và một lời hứa — ở lại bên thuyền, đến tận cùng.