Chu Văn An và sự tích Đầm Mực

Ở Việt Nam có một cái đầm nước đen như mực.

Truyền thuyết kể rằng nó do hai con thuồng luồng tạo nên. Hai người học trò, đã chết để giữ lời với thầy.

Thầy của họ là Chu Văn An — người thầy được tôn kính nhất trong lịch sử Việt Nam. Và nhân ngày Nhà giáo Việt Nam, 20 tháng 11, đây là câu chuyện về ông.

Chu Văn An sống vào thế kỷ mười bốn, đời nhà Trần. Ông đỗ đạt — nhưng thay vì ra làm quan, ông về mở trường dạy học ở Huỳnh Cung, một làng bên sông Tô Lịch.

Học trò kéo đến rất đông. Giàu hay nghèo, ông dạy như nhau. Ông nghiêm khắc — mà trò nào cũng kính yêu.

Tiếng tăm ông vang đến kinh thành. Vua mời ông về dạy thái tử. Nhưng triều đình đầy rẫy gian thần.

Ông bèn dâng lên vua một tờ sớ làm chấn động cả nước: Thất trảm sớ — xin chém bảy tên nịnh thần. Vua không nghe.

Chu Văn An treo mũ từ quan, về quê. Rồi ông lại cầm sách, dạy học.

Trong lớp ông có hai anh em học trò lạ. Đến sớm nhất, về muộn nhất, ít nói, mà học giỏi vô cùng. Không ai biết họ ở đâu.

Một buổi sáng tinh mơ, anh trưởng tràng đi qua cầu Bựu. Anh thấy hai bóng người đi trên mặt sông — từ giữa dòng vào bờ.

Đó là hai anh em. Và trong đám lau có hai bộ da rắn vừa lột. Anh chạy một mạch về báo thầy.

Chu Văn An chỉ mỉm cười.

Nếu thần linh cũng yêu đạo thánh hiền — thì càng quý.

Năm ấy, làng ông gặp đại hạn. Từ cuối năm đến tháng hai, không một giọt mưa. Ruộng nứt nẻ. Lúa ngô chết khô.

Một buổi chiều, thầy giữ hai anh em ở lại.

Ta biết các con là ai. Hãy thương lấy dân làng. Làm mưa cho họ.

Hai anh em cúi đầu.

Thưa thầy — Trời đã niêm phong hết sông hồ. Làm mưa không có lệnh Trời là tội chết.

Thầy vẫn khẩn khoản. Hai anh em nhìn nhau rất lâu. Rồi họ chỉ vào chiếc nghiên mực trên án thư.

Đây là chỗ nước duy nhất Trời không niêm phong.

Đêm ấy, thầy mang nghiên bút ra bờ sông. Hai anh em chấm bút vào mực, vẩy lên trời — một lần, rồi một lần nữa, rồi lần nữa.

Rồi họ ném nghiên và bút xuống sông, quay lại lạy thầy. Và biến mất.

Nửa đêm, mây đen kéo đến. Mưa như trút. Nhưng lạ thay, nước mưa đen như mực — và chỉ rơi trên đồng ruộng làng ông. Lúa ngô sống lại.

Trên trời, Ngọc Hoàng nổi giận. Kẻ nào dám làm mưa trái lệnh Trời? Ngài sai thần Sét xuống trừng phạt.

Giữa cơn bão, hai anh em hiện nguyên hình — hai con thuồng luồng, uốn mình giữa mây. Thần Sét giơ búa. Sấm rền vang trời.

Hai anh em không thoát được. Họ đã biết cái giá phải trả ngay từ đầu. Mà vẫn làm.

Sáng ra, dân làng thấy xác hai con thuồng luồng dưới chân cầu Bựu. Chu Văn An quỳ xuống khóc, như mất chính con mình.

Ông cho học trò làm lễ tang, chôn cất hai anh em tử tế như người. Về sau, dân làng lập miếu thờ ngay chỗ ấy.

Chiếc nghiên trôi về làng Quỳnh Đô, làm đen cả một cái đầm. Người ta gọi là Đầm Mực. Còn cây bút trôi về làng Tả Thanh Oai. Người ta bảo làng ấy về sau sinh ra nhiều người đỗ đạt hơn bất cứ làng nào.

Ngày nay, Chu Văn An được thờ ở Văn Miếu Hà Nội, tôn là người thầy của muôn đời. Năm 2019, UNESCO vinh danh ông là danh nhân văn hóa thế giới.

Và năm nào cũng vậy, cứ đến ngày 20 tháng 11, học trò khắp Việt Nam lại mang hoa đến tặng thầy cô. Người Việt gọi đó là tôn sư trọng đạo.

Chúc mừng ngày Nhà giáo Việt Nam. Hôm nay, hãy gửi một lời cảm ơn đến người thầy đã thay đổi cuộc đời bạn.