Sự tích Mai An Tiêm – Dưa hấu

Một nhà vua đày một người ra đảo hoang, chỉ cho mang theo lương ăn vài ngày.

Vài năm sau, cũng nhà vua ấy sai thuyền ra đón người đó về. Và lý do là một loại quả.

Tương truyền, vào thời các vua Hùng, có một cậu bé theo thuyền buôn từ phương xa đến. Vua quý cậu bé sáng dạ, nhận về nuôi, đặt tên là Mai An Tiêm.

An Tiêm lớn lên thông minh, chăm chỉ. Vua gả vợ cho, ban nhà cửa, ruộng vườn. Vợ chồng sinh được một trai một gái, sống đầy đủ sung túc.

Một hôm, trong buổi yến tiệc, có người khách bảo An Tiêm thật có phúc — được vua ban cho biết bao nhiêu thứ. An Tiêm chỉ cười.

Của biếu là của lo, của cho là của nợ.

Đó là câu nói xưa, và chàng có ý giản dị: những gì tôi có là do chính đôi tay tôi làm ra.

Lời ấy đến tai nhà vua, vua nổi giận.

Thì ra mọi thứ đều do ngươi tự làm ra? Vậy hãy ra đảo hoang mà sống — xem ngươi có sống nổi không.

Thế là An Tiêm cùng cả nhà bị đưa ra một hòn đảo giữa biển, chỉ có chút lương ăn đủ vài ngày.

Cát trắng và đá. Không một bóng người. Chẳng có lấy một cây nào ăn được. Vợ chàng ôm con mà khóc. Nhưng An Tiêm xắn tay áo.

Trời sinh voi, trời sinh cỏ. Còn đôi bàn tay thì ta còn sống được.

Chàng dựng túp lều bằng gỗ trôi dạt, lợp lá. Cả nhà bắt cá, nhặt ốc, mò cua, sống qua từng ngày. Cuộc sống vất vả. Nhưng không ai bỏ cuộc.

Rồi một hôm, một đàn chim từ phía tây bay qua đảo. Chúng thả xuống bãi cát những hạt nhỏ đen bóng. An Tiêm nhặt một hạt, xoay xoay trong lòng bàn tay. Chim ăn được, chàng nghĩ, thì người cũng ăn được. Và chàng đem hạt đi gieo.

Cả nhà chăm từng mầm cây. Chẳng bao lâu, dây xanh mướt phủ kín một góc đảo — và kết những quả tròn vỏ xanh.

An Tiêm hái một quả, bổ ra.

Ruột đỏ tươi, hạt đen nhánh. Ngọt. Mát. Đó là quả dưa hấu. Và vì nó theo chim từ phía tây đến, người xưa gọi là tây qua — dưa phương tây. Ngày nay người Việt gọi là dưa hấu.

An Tiêm giữ hạt lại gieo thêm. Chẳng bao lâu, dưa hấu phủ kín cả hòn đảo.

Rồi chàng nảy ra một ý. Chàng khắc tên mình lên vỏ dưa rồi thả xuống biển. Hết quả này đến quả khác.

Sóng đưa dưa vào đất liền. Người ta vớt lên, nếm thử, thích lắm — và đọc được cái tên: An Tiêm.

Thuyền buôn tìm ra đảo. Họ mang gạo, vải, đồ dùng đến đổi lấy dưa. Hòn đảo hoang giờ tấp nập kẻ đến người đi.

Dần dần, tin ấy đến tai nhà vua. Vua ngẫm nghĩ, và thấy An Tiêm đã nói đúng: chàng đã sống được bằng chính đôi tay mình.

Vua sai thuyền ra đón cả nhà về, trả lại cho An Tiêm mọi thứ chàng từng có.

An Tiêm mang hạt giống về chia cho dân làng. Và từ đó, dưa hấu được trồng khắp nơi.

Ở Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa — tương truyền chính là hòn đảo trong truyện — đến nay vẫn còn đền thờ Mai An Tiêm.

Và mỗi dịp Tết Nguyên đán, nhiều gia đình Việt bày một quả dưa hấu trên bàn thờ tổ tiên. Sáng mùng một, người ta bổ dưa. Ruột càng đỏ, năm mới càng may mắn.

Câu chuyện nhắc ta rằng: của người khác cho thì có thể bị lấy lại — còn thứ do chính tay mình làm ra thì bền lâu. Nhưng ăn quả, đừng quên người trồng cây.