Lang Liêu – Bánh Chưng

Năm nào cũng vậy, những ngày cuối năm cũ, các gia đình khắp Việt Nam lại quây quần gói bánh chưng. Chiếc bánh vuông, gói lá xanh, buộc lạt tre. Nhưng ít ai biết rằng, theo truyền thuyết, chính chiếc bánh này từng quyết định ai sẽ được làm vua.

Ngày xưa, vua Hùng thứ sáu đã dẹp yên giặc Ân, đất nước thái bình. Nhưng nhà vua đã già. Vua có hai mươi người con trai. Vua muốn truyền ngôi — mà chưa biết chọn ai.

Nhân lễ cúng tổ tiên cuối năm, vua họp các con lại mà phán:

Người nào tìm được lễ vật vừa ý ta, để dâng lên tổ tiên, ta sẽ truyền ngôi cho người ấy.

Các hoàng tử đua nhau đi khắp nơi — lên rừng, xuống biển — tìm sơn hào hải vị quý hiếm nhất. Ai cũng tin một điều: lễ vật càng quý, ngai vàng càng gần.

Chỉ có một hoàng tử lặng lẽ đứng ngoài cuộc đua: Lang Liêu, người con thứ mười tám. Mẹ chàng mất sớm. Chàng chẳng có của cải gì. Chàng làm ruộng như một người nông dân — cấy lúa, trồng khoai.

Đêm này qua đêm khác, chàng trằn trọc không ngủ. Chàng không có tiền mua của ngon vật lạ. Biết lấy gì dâng lên vua cha đây?

Rồi một đêm, có vị thần hiện ra trong giấc mộng của chàng.

Trong trời đất, không gì quý bằng hạt gạo. Gạo nuôi sống con người — ăn mãi không chán. Hãy lấy gạo nếp làm hai thứ bánh, một tròn một vuông, tượng trưng cho trời và đất.

Lang Liêu tỉnh dậy, mừng rỡ. Chàng chọn thứ gạo nếp trắng nhất, mẩy nhất, vo thật sạch.

Làm nhân, chàng dùng đậu xanh và thịt lợn. Rồi chàng gói tất cả trong lá dong hái ở vườn, gấp thành những chiếc bánh vuông vức.

Chàng nhóm lửa, luộc bánh suốt một ngày một đêm.

Phần gạo còn lại, chàng đồ thành xôi, giã thật nhuyễn, nặn thành những chiếc bánh tròn, trắng và mềm.

Ngày lễ đến. Các hoàng tử dâng lễ vật — thịt thú quý, báu vật lạ từ rừng sâu biển cả — chất đầy trên từng mâm. Còn Lang Liêu chỉ có một mâm giản dị: bánh vuông gói lá xanh, và bánh tròn trắng như mây. Nhà vua xem qua từng lễ vật. Rồi vua dừng lại — rất lâu — trước mâm của Lang Liêu.

Vua nếm thử bánh. Dẻo. Thơm. Bùi. Vua hỏi — và Lang Liêu kể lại giấc mộng của mình.

Nhà vua lặng đi hồi lâu. Rồi vua phán:

Bánh tròn là trời. Bánh vuông là đất. Lá bọc ngoài, nhân ở trong, như cha mẹ đùm bọc con cái. Bánh làm từ gạo — thứ hạt nuôi sống muôn dân. Đó mới là lễ vật quý nhất.

Vua đặt tên bánh vuông là bánh chưng, bánh tròn là bánh giầy. Và Lang Liêu — người hoàng tử nghèo nhất — được truyền ngôi. Không phải vì giàu có. Mà vì chàng hiểu điều đất nước mình thật sự trân quý nhất.

Từ đó, theo truyền thuyết, mỗi dịp Tết Nguyên đán, người Việt lại làm bánh chưng, bánh giầy dâng lên tổ tiên. Đến tận bây giờ, đêm luộc bánh chưng vẫn là một trong những đêm ấm áp nhất năm: cả nhà thức bên nồi bánh, trò chuyện, chờ năm mới.

Ở miền Nam, người ta gói bánh tét — đòn dài, tròn — nhưng ý nghĩa vẫn vậy: biết ơn trời đất, biết ơn tổ tiên, và biết ơn hạt gạo.

Một chiếc bánh vuông và một chiếc bánh tròn. Đất và trời. Và câu chuyện về một hoàng tử đã chọn món quà giản dị nhất.