Từ Thức gặp tiên

Chàng chỉ rời nhà có một năm. Nhưng khi trở về, chẳng ai biết chàng là ai. Bạn bè đã mất, nhà cửa không còn. Tám mươi năm đã trôi qua.

Đây là chuyện Từ Thức, người lấy vợ tiên. Và mọi chuyện bắt đầu chỉ từ một bông hoa mẫu đơn.

Cuối thế kỷ mười bốn, đời nhà Trần, có chàng trai trẻ tên Từ Thức làm tri huyện Tiên Du. Gần huyện có ngôi chùa trồng khóm mẫu đơn nổi tiếng khắp nơi, năm nào hoa nở, người ta cũng kéo đến xem đông nghịt.

Năm ấy, có một cô gái chừng mười lăm tuổi vin hoa, lỡ tay làm gãy cành. Các sư giữ cô lại, bắt đền. Chẳng ai đứng ra giúp.

Từ Thức cởi chiếc áo gấm, đưa cho nhà chùa để chuộc cô gái. Cô gái nhìn chàng giây lát, rồi lặng lẽ lẫn vào đám đông. Chàng cũng chẳng nghĩ gì thêm.

Nhưng Từ Thức vốn chẳng hợp với chốn quan trường. Chàng mê thơ, mê rượu, mê núi sông. Chẳng bao lâu, chàng treo mũ từ quan.

Chàng mang theo cây đàn và bầu rượu, ngồi thuyền đi khắp nơi. Đến chỗ nào cảnh đẹp, chàng dừng lại ngâm thơ, gảy đàn.

Một buổi sáng, ở cửa Thần Phù, xứ Thanh, chàng thấy một ngọn núi lạ nhô lên giữa biển, mây ngũ sắc bao quanh. Chàng chèo thuyền tới.

Dưới chân núi, vách đá mở ra một cánh cửa tròn, ánh vàng tuôn ra. Chàng bước vào.

Bên trong là một thế giới khác: cung điện ngọc giữa mây, tiên nữ cầm đèn lồng. Một bà chúa tiên ra đón chàng, mỉm cười.

Chàng còn nhớ cô gái làm gãy cành mẫu đơn không?

Cô gái bước ra. Nàng là tiên nữ tên Giáng Hương, con gái bà chúa tiên. Mùa xuân năm ấy, nàng xuống trần xem hoa — rồi gặp nạn.

Chàng đã cứu con gái ta. Hãy để ta đền ơn.

Và bà gả Giáng Hương cho Từ Thức. Hai người thành thân giữa mây trời, dưới vầng trăng tròn.

Ở cõi tiên không có già, không có bệnh, không có lo âu. Chỉ có hoa, có nhạc, và người mình thương.

Một năm trôi qua. Một đêm, nhìn xuống qua khe mây, Từ Thức thấy đồng ruộng, làng mạc xa xa bên dưới, bỗng nhớ nhà da diết. Chàng xin về thăm quê.

Chàng đi rồi, thiếp sợ mọi thứ không còn như xưa nữa.

Nhưng nàng không giữ chàng lại.

Lúc chia tay, nàng trao cho chàng một bức thư viết trên lụa, dặn về đến nhà hãy mở. Rồi chàng bước lên cỗ xe mây, bay về cõi trần.

Về đến nơi, chàng sững người. Đường lạ, nhà lạ, người qua lại nhìn chàng như người dưng. Không có lấy một gương mặt quen.

Chàng đi hỏi khắp nơi. Một ông lão nghe tên chàng, ngẫm nghĩ hồi lâu.

Hồi nhỏ, tôi nghe nói có ông tổ tên là Từ Thức. Ông vào núi rồi không thấy về. Đã hơn tám mươi năm rồi. Nhà Trần mất từ lâu — giờ là đời nhà Lê.

Một năm ở cõi tiên, tám mươi năm dưới trần. Những người chàng từng biết đều đã không còn.

Chàng muốn quay về. Nhưng cỗ xe mây đã hóa thành chim lớn. Chim xòe cánh, mất hút vào trời.

Rồi chàng nhớ đến bức thư. Trong thư chỉ vài dòng: duyên phận đôi ta đã hết; mây nước nghìn trùng cách trở; không bao giờ gặp lại.

Nàng đã biết trước tất cả. Khi khóc lúc chàng ra đi, nàng biết đó là lần cuối.

Từ Thức đội chiếc nón nhẹ, đi vào núi Hoàng Sơn. Sương mù khép lại sau lưng, và không ai còn thấy chàng nữa.

Chuyện được Nguyễn Dữ chép lại vào thế kỷ mười sáu, trong tập Truyền kỳ mạn lục, từ những truyền thuyết dân gian xưa hơn. Ngày nay, ở Nga Sơn, Thanh Hóa, có một hang động thật gọi là động Từ Thức, tương truyền chính là cánh cửa chàng đã bước qua. Và người Việt vẫn nói “Từ Thức về làng” để chỉ người đi xa lâu ngày trở về thấy mọi thứ đã đổi khác.

Phương Tây có Rip Van Winkle ngủ một giấc hai mươi năm. Nhật Bản có Urashima Taro xuống thăm thủy cung. Còn Việt Nam có Từ Thức, được ban cõi tiên chỉ vì một việc tốt — và mất tất cả chỉ vì một phút nhớ nhà.

Nếu là bạn, bạn sẽ về, hay ở lại?