Mỵ Châu – Trọng Thủy

Trời đã về đêm, và nhà vua đã đi đến cuối con đường. Sau lưng là tòa thành đã mất và đạo quân giặc đang đuổi theo. Trước mặt chỉ còn biển cả. Con gái vua ngồi sau lưng ngựa, ôm chặt lấy cha, chiếc áo lông ngỗng trắng phất phơ trong gió.

Bỗng mặt nước rẽ đôi. Một con rùa lớn như quả đồi nhô lên khỏi sóng, nước biển tuôn xối xả từ chiếc mai vàng, và cất tiếng người:

Kẻ ngồi sau ngựa chính là giặc đó!

Làm sao một nàng công chúa lại thành kẻ thù của chính cha mình? Theo truyền thuyết Việt Nam, mọi chuyện bắt đầu từ nhiều năm trước — với một tòa thành xây mãi không đứng nổi.

Hơn hai nghìn năm trước, vua An Dương Vương trị vì nước Âu Lạc. Để giữ nước, vua cho dân đắp một tòa thành lớn ở Cổ Loa, bên bờ sông.

Nhưng chuyện kể rằng thành đắp ngày nào thì đêm ấy lại đổ. Tường thành chiều còn sừng sững, sáng ra đã thành đống đất. Người ta xì xào rằng có yêu ma quấy phá.

Nhà vua bèn lập đàn, trai giới, cầu xin thần linh giúp đỡ.

Một buổi sáng, một con rùa vàng lớn nổi lên từ dòng sông phía đông. Rùa nói tiếng người, xưng là sứ Thanh Giang — sứ giả của thần sông.

Có Rùa Vàng giúp sức, nhà vua trừ sạch yêu ma. Chỉ nửa tháng, thành đã xây xong.

Thành rộng lớn, các vòng tường cuộn tròn như vỏ ốc, nên người ta gọi là Loa Thành — thành ốc.

Rùa Vàng ở bên nhà vua ba năm. Rồi rùa xin từ biệt.

Trước khi đi, rùa tháo một chiếc móng của mình, đặt vào tay nhà vua.

Hãy lấy vật này làm lẫy nỏ. Nhằm quân giặc mà bắn, thì không bao giờ phải lo nữa.

Vua giao chiếc móng cho tướng Cao Lỗ, ông làm một cây nỏ lớn lắp móng ấy làm lẫy. Đó là nỏ thần — và chẳng bao lâu nó đã được thử sức.

Triệu Đà, chúa nước Nam Việt ở phương Bắc, đem quân sang đánh Âu Lạc. Nhà vua giương nỏ bắn một phát. Hàng nghìn mũi tên từ trời trút xuống. Quân Nam Việt tan vỡ, tháo chạy.

Triệu Đà hiểu rằng dùng sức thì không bao giờ thắng nổi. Vậy nên hắn đổi vũ khí. Hắn xin giảng hòa — và cầu hôn. Con trai hắn, Trọng Thủy, sẽ cưới con gái nhà vua, công chúa Mỵ Châu.

Nhà vua nhận lời, không chút nghi ngờ. Mỵ Châu và Trọng Thủy thành vợ chồng, và theo tục lệ, Trọng Thủy về ở rể bên nhà vợ — ngay trong Loa Thành.

Hai người thật lòng yêu nhau. Ít ra, nàng tin là như vậy.

Một hôm, Trọng Thủy ngọt ngào nhờ vợ cho xem cây nỏ thần nổi tiếng. Ngây thơ và tin chồng, Mỵ Châu dẫn chàng đến thẳng nơi cất nỏ.

Đêm ấy, chàng quay lại một mình. Dưới ánh một ngọn nến, chàng đặt vào chiếc lẫy giả đã làm sẵn, và lấy đi chiếc móng thật. Bí mật của cả một vương quốc giờ nằm trong tay chàng.

Ít lâu sau, Trọng Thủy xin về thăm cha. Ra đến cổng thành, lúc chia tay, chàng nắm tay vợ mà hỏi:

Nếu một mai hai nước bất hòa, ta biết tìm nàng ở đâu?

Thiếp có chiếc áo lông ngỗng. Chạy đến đâu, thiếp sẽ rứt lông rắc ở mỗi ngã ba đường — làm dấu cho chàng tìm theo.

Trọng Thủy về phương Bắc. Vừa về đến nơi, Triệu Đà lại cất quân sang đánh.

Nhà vua vẫn ung dung. “Triệu Đà không sợ nỏ thần sao?” vua hỏi. Nhưng khi giặc kéo đến chân thành và vua bóp lẫy, chẳng có gì xảy ra. Phép thần đã không còn.

Thành vỡ. Nhà vua kéo Mỵ Châu lên ngồi sau lưng ngựa, phi về phương nam suốt đêm. Dọc đường, nàng lặng lẽ rắc những chiếc lông ngỗng trắng.

Nàng không hề biết rằng mỗi chiếc lông đều đang chỉ đường — cho giặc.

Đến bờ biển, hết đường chạy, nhà vua kêu lên: “Sứ Thanh Giang ở đâu? Hãy cứu ta!”

Rùa Vàng nổi lên khỏi mặt nước, tiếng vang như sấm:

Kẻ ngồi sau ngựa chính là giặc đó!

Ngay lúc ấy, nhà vua hiểu ra tất cả, và rút gươm.

Mỵ Châu quỳ xuống cát, khấn rằng:

Nếu thiếp phản cha, chết đi sẽ hóa thành cát bụi. Nhưng nếu thiếp một lòng trung hiếu, chỉ vì bị lừa dối, thì xin hóa thành ngọc trai.

Và lưỡi gươm hạ xuống.

Chuyện kể rằng máu nàng chảy xuống biển, trai sò ăn phải đều hóa thành ngọc.

Còn nhà vua, vua cầm chiếc sừng tê bảy tấc giơ ra phía trước. Nước biển rẽ đôi, vua theo Rùa Vàng xuống biển. Từ đó không ai còn thấy vua nữa.

Trọng Thủy lần theo dấu lông ngỗng đến tận bờ biển. Chàng chỉ còn thấy xác vợ. Chàng đưa nàng về, chôn cất ở Loa Thành.

Ngày ngày, chàng như thấy bóng Mỵ Châu dưới làn nước giếng. Rồi một hôm chàng lao mình xuống giếng, và mất.

Người ta bảo ngọc trai biển Đông đem rửa bằng nước giếng ấy thì sáng hơn bất cứ ngọc nào khác.

Thành Cổ Loa vẫn còn ngay ngoại thành Hà Nội — những vòng tường đất hơn hai nghìn năm tuổi. Du khách được chỉ cho xem một am nhỏ có tượng Mỵ Châu không đầu, và giếng nước trước đền gọi là giếng Ngọc.

Người Việt vẫn tóm câu chuyện của nàng trong một câu: nàng đã đặt trái tim lên đầu. Trái tim đặt nhầm chỗ — và cả một vương quốc mất theo.